Ngày 30 tháng 6 năm 1908, một người nông dân ở miền trung Siberia nhìn thấy một đám cháy rừng dữ dội. Ông nghe thấy những tiếng động giống tiếng đại bác. Vụ nổ quật đổ khoảng 80 triệu cây trên diện tích 2150 km². Sự việc này được gọi là sự kiện Tunguska.
Các nhà khoa học tranh luận nhiều năm về nguyên nhân có thể gây ra sự kiện này. Năm 2013, các mảnh vật chất tại địa điểm Tunguska được tìm thấy và phân tích. Các nhà khoa học cho rằng sự kiện do một sao chổi gây ra. Sao chổi được tạo thành từ đá và băng. Mặc dù sao chổi nhỏ hơn tiểu hành tinh, nó có thể va vào Trái Đất với tốc độ cao, vì vậy gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với một tiểu hành tinh lớn hơn.
Sao chổi liên quan đến sự kiện Tunguska bị giữ lại trong hệ Trái Đất–Mặt Trăng và ở trên quỹ đạo quanh Trái Đất trong một thời gian dài. Nó dần vỡ thành nhiều mảnh và gây ra những buổi hoàng hôn khác thường ở Bắc Âu từ ngày 25 tháng 6 đến ngày 1 tháng 7 năm 1908.
Tìm hiểu và liệt kê các nguồn thông tin sơ cấp và thứ cấp về sự kiện Tunguska.
| Nguồn thông tin sơ cấp | Nguồn thông tin thứ cấp |
|---|---|
| | |
Ngày 30 tháng 6 năm 1908, một người nông dân ở miền trung Siberia nhìn thấy một đám cháy rừng dữ dội. Ông nghe thấy những tiếng động giống tiếng đại bác. Vụ nổ quật đổ khoảng 80 triệu cây trên diện tích 2150 km². Sự việc này được gọi là sự kiện Tunguska.
Các nhà khoa học tranh luận nhiều năm về nguyên nhân có thể gây ra sự kiện này. Năm 2013, các mảnh vật chất tại địa điểm Tunguska được tìm thấy và phân tích. Các nhà khoa học cho rằng sự kiện do một sao chổi gây ra. Sao chổi được tạo thành từ đá và băng. Mặc dù sao chổi nhỏ hơn tiểu hành tinh, nó có thể va vào Trái Đất với tốc độ cao, vì vậy gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với một tiểu hành tinh lớn hơn.
Sao chổi liên quan đến sự kiện Tunguska bị giữ lại trong hệ Trái Đất–Mặt Trăng và ở trên quỹ đạo quanh Trái Đất trong một thời gian dài. Nó dần vỡ thành nhiều mảnh và gây ra những buổi hoàng hôn khác thường ở Bắc Âu từ ngày 25 tháng 6 đến ngày 1 tháng 7 năm 1908.
Hiện nay các nhà khoa học nghĩ gì về nguyên nhân sự kiện Tunguska? Điều gì ủng hộ nhận định của họ?
Lõi Mặt Trăng nhỏ hơn nhiều so với lõi Trái Đất. Lõi chứa hỗn hợp sắt cùng lượng nhỏ lưu huỳnh và niken. Lớp phủ Mặt Trăng giàu sắt và magiê. Vỏ của nó được bao phủ bởi lớp regolith (vật liệu vụn bề mặt). Regolith là một loại bụi hình thành do tiểu hành tinh, sao chổi và thiên thạch va vào Mặt Trăng trong hàng tỉ năm. Trên bề mặt Mặt Trăng có những đồng bằng lớn gọi là biển Mặt Trăng (maria), được tạo thành bởi hoạt động núi lửa cổ xưa. Ngoài ra còn có các vùng cao và nhiều hố va chạm. Mặt xa của Mặt Trăng, phần không nhìn thấy từ Trái Đất, có nhiều hố va chạm hơn hẳn.
Làm việc theo nhóm. Xem hình ảnh Trái Đất, Theia và Mặt Trăng. Chọn một thiên thể để làm mô hình.
Chọn quả cầu xốp polystyrene hoặc đất nặn làm vật liệu nền của mô hình.
Chọn vật liệu thích hợp để thể hiện sự khác nhau về thành phần và đặc điểm vật lí của
a. Trái Đất trẻ và Theia;
b. Trái Đất trẻ và Theia trong lúc va chạm;
c. Trái Đất và Mặt Trăng sau va chạm.
Liệt kê những vật liệu bổ sung cần dùng.
Dùng hình ảnh để định hướng thiết kế và các đặc điểm bề mặt, giúp mô hình chính xác, chân thực hơn. Cầu xốp polystyrene nhẹ và dễ sử dụng; đất nặn thuận tiện hơn cho tạo hình và thêm chi tiết.
Em đang làm mô hình Trái Đất trẻ va chạm với Theia, rồi Trái Đất và Mặt Trăng sau va chạm, sử dụng quả cầu xốp polystyrene hoặc đất nặn cùng vật liệu thủ công.
Đánh giá các nguy cơ mất an toàn và viết những biện pháp phòng ngừa cần thiết.
Em đang làm mô hình Trái Đất trẻ va chạm với Theia, rồi Trái Đất và Mặt Trăng sau va chạm, sử dụng quả cầu xốp polystyrene hoặc đất nặn cùng vật liệu thủ công.
Trình bày mô hình với nhóm khác và xin ý kiến góp ý. Viết các ưu điểm và hạn chế của mô hình vào bảng.
Em đang làm mô hình Trái Đất trẻ va chạm với Theia, rồi Trái Đất và Mặt Trăng sau va chạm, sử dụng quả cầu xốp polystyrene hoặc đất nặn cùng vật liệu thủ công.
Dựa vào góp ý, em có thể cải tiến mô hình như thế nào?
Các nhà khoa học từng tin rằng Mặt Trăng hình thành khi lực hấp dẫn của Trái Đất giữ lại một vật thể lớn. Về sau, lí thuyết va chạm được đề xuất, cho rằng Mặt Trăng hình thành từ vật chất vụn sau va chạm giữa Trái Đất và một thiên thể khác.
Em đã thử quan sát một tinh vân, chẳng hạn Orion, bằng mắt thường hoặc kính thiên văn. So sánh quan sát của em với thông tin từ các nguồn thứ cấp. Nếu không thể so sánh vì em không thực hiện được quan sát, hãy chuyển sang câu tiếp theo.
Em đang tìm hiểu một tinh vân, chẳng hạn tinh vân Orion. Nếu không thể quan sát trực tiếp (do thời tiết, vị trí hoặc thiếu thiết bị), hãy suy nghĩ xem trải nghiệm trực tiếp có thể khác với việc dùng nguồn thứ cấp như thế nào.
Trong tình huống sau, quyết định em sẽ dùng trải nghiệm trực tiếp và/hoặc nguồn thứ cấp. Giải thích quyết định.
Em là nhà thiên văn nghiệp dư viết bài blog về tinh vân Carina. Em muốn đưa vào quan sát cá nhân. Tuy nhiên, tinh vân nằm quá xa về phía nam nên không thấy được từ vị trí của em, và em không thể tiếp cận các đài quan sát lớn.
